Astronomia, której można dotknąć.

Od pasji do zawodu

Damian Jabłeka — astronom, popularyzator nauki i dyrektor Planetarium Śląskiego. Astronomią interesuje się od lat szkolnych. Zanim stała się jego zawodem, były obserwacje nieba, konkursy astronomiczne i kontakt ze środowiskiem Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii. Do dziś pozostaje związany zarówno ze środowiskiem zawodowych astronomów, jak i astronomów-amatorów; jest członkiem Polskiego Towarzystwa Astronomicznego oraz Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii.

Studia i astronomia naukowa

Ukończył astronomię na Uniwersytecie Jagiellońskim, uzyskując tytuł magistra astronomii. Po studiach kontynuował współpracę naukową z Obserwatorium Astronomicznym UJ oraz Obserwatorium Astronomicznym na Suhorze. Zajmował się przede wszystkim obserwacjami i analizą gwiazd zmiennych zaćmieniowych, współpracował przy pracach badawczych — również przy projekcie doktorskim — i jest autorem lub współautorem kilkunastu publikacji naukowych. Doświadczenie obserwacyjne i naukowe do dziś wykorzystuje w popularyzacji, edukacji oraz konsultacjach merytorycznych.

Planetarium Śląskie

Z Planetarium Śląskim jest zawodowo związany od 2011 roku. Przez lata pracował jako astronom i edukator, prowadząc seanse, wykłady, obserwacje oraz zajęcia dla bardzo różnych grup odbiorców. W latach 2020–2026 pełnił funkcję wicedyrektora, a od września 2026 roku jest dyrektorem Planetarium Śląskiego. W swojej pracy łączy astronomię, dydaktykę, organizację dużych przedsięwzięć edukacyjnych i rozwój nowoczesnych narzędzi popularyzacji nauki.

Równolegle zdobywał doświadczenie szkolne — w latach 2017–2021 uczył fizyki w szkołach podstawowych. Jest autorem i współautorem scenariuszy zajęć i seansów planetarium oraz współtwórcą projektów edukacyjnych kierowanych do dzieci, młodzieży, nauczycieli i osób o specjalnych potrzebach edukacyjnych.

Olimpiada Astronomiczna i reprezentacja Polski

Od 2013 roku działa w Komisji Olimpiady Astronomicznej, a od 2015 roku w jej Komitecie Głównym. Współtworzy zadania, ocenia prace uczestników, uczestniczy w organizacji kolejnych etapów oraz przygotowaniu polskiej reprezentacji. Wielokrotnie był liderem reprezentacji Polski podczas International Olympiad on Astronomy and Astrophysics — m.in. w Grecji, Indiach, Tajlandii, na Węgrzech i w Brazylii.

W 2023 roku należał do zespołu organizującego IOAA w Polsce, uczestnicząc w przygotowaniu koncepcji wydarzenia, pracy zespołów organizacyjnych i współpracy z partnerami. Angażuje się także w rozwój Olimpiady Astronomicznej Juniorów, tworzonej wspólnie przez środowisko Planetarium Śląskiego i Klubu Astronomicznego Almukantarat.

Dotknij Nieba i popularyzacja poza instytucją

Pod marką osobistą Dotknij Nieba rozwija własną działalność popularyzatorską: prowadzi wykłady, warsztaty, pokazy nieba i obserwacje teleskopowe, uczestniczy w festiwalach nauki, wydarzeniach plenerowych, spotkaniach szkolnych i uniwersyteckich. Szczególne miejsce zajmują autorskie Noce Perseidów „Dotknij Nieba”, organizowane od ponad dekady w wielu miejscach Śląska, Jury i Beskidów. W zależności od lokalizacji gromadzą od setek do kilku tysięcy uczestników i łączą wspólne obserwacje z opowieścią o niebie, teleskopami i rozmową z publicznością.

Od lat współpracuje z uniwersytetami dziecięcymi i instytucjami edukacyjnymi. Przygotował dziesiątki tematów wykładów i warsztatów dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Prowadzi także szkolenia i spotkania dla nauczycieli, występuje na konferencjach oraz wydarzeniach takich jak Śląski Festiwal Nauki.

Projekty edukacyjne, STEAM i nowe formy opowiadania o nauce

Współtworzył i realizował liczne projekty edukacyjne. Należą do nich m.in. Pierwszy krok w Kosmos, projekty kierowane do osób ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, międzynarodowy projekt Erasmus+ Unseen Earth oraz przedsięwzięcia rozwijające edukację astronomiczną poprzez doświadczenie, obraz i nowe technologie. Jest autorem scenariusza pełnometrażowego seansu planetarium Kosmiczne ZOO, łączącego astronomię, edukację i opowieść dla najmłodszych.

Chętnie pracuje na styku nauki i sztuki. Współtworzył wizualizacje astronomiczne do projektów muzycznych i koncertowych, m.in. przy przedsięwzięciach realizowanych z Przemysławem Strączkiem, Filharmonią Śląską oraz podczas wydarzeń w katowickim Spodku. Interesuje go STEAM rozumiany nie jako osobna etykieta, lecz jako sposób łączenia nauki, technologii, obrazu, muzyki i emocji odbiorcy.

Publikacje, konsultacje i wystawy

Poza publikacjami naukowymi przygotowuje teksty popularnonaukowe, wykonuje konsultacje i korekty merytoryczne książek oraz materiałów edukacyjnych. Tworzył także materiały ułatwiające samodzielne poznawanie nieba. Jego astrofotografie i autorskie obrotowe mapy nieba były prezentowane m.in. na wystawach w Bibliotece Głównej Politechniki Częstochowskiej.

Telewizja, YouTube i media

Od lat popularyzuje astronomię także przed kamerą. Współtworzył internetowe materiały Planetarium Śląskiego i prowadził wykłady online jeszcze zanim taka forma stała się powszechna. Jest związany z telewizyjnym cyklem Dotknij Nieba w TVS, występował w programach i materiałach edukacyjnych, udziela wywiadów i komentarzy dotyczących astronomii. Pojawiał się również w programie Astronarium oraz w materiałach projektu „Pierwszy krok w Kosmos”.

Astrofotografia, obserwatorium i DIY

Astronomia pozostaje dla niego także praktycznym hobby poza pracą. Prowadzi własne obserwatorium, zajmuje się astrofotografią Słońca, Księżyca, planet, mgławic, galaktyk, gromad, komet i zjawisk atmosferycznych. Rozwija automatyzację obserwatorium, buduje i modyfikuje elementy wyposażenia, programuje sterowanie, eksperymentuje z elektroniką, drukiem 3D i rozwiązaniami DIY. Dzięki temu część materiałów wykorzystywanych później w popularyzacji powstaje dosłownie na jego podwórku.

Nagrody

W 2025 roku został laureatem POP Science za działalność popularyzatorską. Najważniejszym miernikiem tej działalności pozostaje jednak dla niego możliwość spotkania z odbiorcami — od pojedynczego dziecka po raz pierwszy patrzącego przez teleskop po tłum wspólnie reagujący na jasny meteor przecinający niebo.